नेपालको संविधान अनुसार स्थानीय तहको अधिकार के के हुन् ? उल्लेख गर्नुहोस् ।

नेपालको ‘मूल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी ती तहको हुने तथा नेपालको राज्यशक्ति संघ, प्रदेश र स्थानीय तहले संविधान तथा कानून बमोजिम प्रयोग गर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । स्थानीय तह अन्तर्गत गाउँपालिका, नगरपालिका र जिल्ला सभा रहने तथा स्थानीय तहको अधिकार संविधानको अनुसूची-८ मा उल्लिखित विषयमा निहित रहने र त्यस्तो अधिकारको प्रयोग संविधान र गाउँ सभा तथा नगर सभाले बनाएको कानुन बमोजिक हुने व्यवस्था छ । त्यसैगरी संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको साझा अधिकार संविधानको अनुसूची ९ मा उल्लिखित विषयमा निहित रहने र त्यस्तो अधिकारको प्रयोग संविधान, संघीय कानून, प्रदेश कानुन र गाउँ सभा तथा नगर सभाले बनाएको कानुन बमोजिम हुने व्यवस्था छ । नेपालको संविधानको अनुसूती ८ मा स्थानीय तहको अधिकारको रुपमा २२ वटा विषय तोकिएका छन्, यी विषयमा गाउँ सभा तथा नगर सभाले आवश्यक कानुन बनाउन सक्ने व्यवस्था छ ।

नेपालको संविधानमा तोकिएका स्थानीय तहको अधिकार निम्न छन्ः

  • नगर प्रहरी
  • सहकारी संस्था
  • एफ. एम. सञ्चालन
  • स्थानीय कर (सम्पत्ति कर, घर बहाल कर, घर जग्गा रजिष्ट्रेशन शुल्क, सवारी साधन कर), सेवा शुल्क दस्तुर, पर्यटन शुल्क, विज्ञापन कर, व्यवसाय कर, भूमिकर (मालपोत), दण्ड जरिवाना, मनोरञ्जन कर, मालपोत संकलन
  • स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन
  • स्थानीय तथ्यांक र अभिलेख संकलन
  • स्थानीय स्तरका विकास आयोजना तथा परियोजनाहरु
  • आधारभूत र माध्यमिक शिक्षा
  • आधारभूत स्वास्थ्य र सरसफाइ
  • स्थानीय बजार व्यवस्थापन, वातावरण संरक्षण र जैविक विविधता
  • स्थानीय सडक, ग्रामीण सडक, कृषि सडक, सिँचाइ
  • गाउँ सभा, नगर सभा, जिल्ला सभा, स्थानीय अदालत, मेलमिलाप र मध्यस्तताको व्यवस्थापन
  • स्थानीय अभिलेख व्यवस्थापन
  • घर जग्गा धनी पुर्जा वितरण
  • कृषि तथा पशुपालन, कृषि उत्पादन व्यवस्थापन, पशु स्वास्थ्य, सहकारी
  • जेष्ठ नागरीक, अपांगता भएका व्यक्ति र अशक्तहरुको व्यवस्थापन
  • बेरोजगारको तथ्यांक संकलन
  • कृषि प्रसारणको व्यवस्थापन, संचालन र नियन्त्रण,
  • खानेपानी, साना जलविद्युत् आयोजना, वैकल्पिक ऊर्जा
  • विपद व्यवस्थापन
  • जलाधार, जन्यजन्तु, खानी तथा खनिज पदार्थको संरक्षण
  • भाषा, संस्कृति र ललितकलाको संरक्षण र विकास

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!